fot. Karolina Jóźwiak
Henryk Sienkiewicz
KRZYŻACY
Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie
Spektakl konkursowy nominowany do konkursu KLASYKA ŻYWA, którego rozstrzygnięcie odbędzie się w trakcie 50. OPOLSKICH KONFRONTACJI TEATRALNYCH
Sienkiewicz, sięgając po dzieje starcia Polski z potęgą Zakonu Krzyżackiego, stworzył opowieść, która szybko stała się czymś więcej niż tylko lekcją historii. Na podstawie średniowiecznych kronik zbudował pełen rozmachu obraz walki, lojalności i narodowego oporu w czasach, gdy Polacy sami potrzebowali symbolicznego wsparcia.
W centrum opowieści autor umieścił poruszającą historię Zbyszka i Danusi — intymną i emocjonalną oś narracji, która dodaje powieści ludzkiego wymiaru. „Krzyżacy” to nie tylko literacki klasyk, ale także manifest nadziei i siły kulturowej, która przetrwała mimo politycznego zniewolenia.
Reżyserię powierzono Janowi Klacie, jednemu z najważniejszych polskich reżyserów teatralnych, od lat obecnemu zarówno na polskich, jak i międzynarodowych scenach. W swoim dorobku ma ponad trzydzieści spektakli i wiele prestiżowych nagród, w tym Paszport „Polityki”, Złotego Yoricka oraz Nagrodę im. Konrada Swinarskiego. Jego prace były wielokrotnie prezentowane i wyróżniane na festiwalach teatralnych w kraju i za granicą.
Adaptację przygotowała we współpracy z Janem Klatą Ishbel Szatrawska — dramatopisarka doceniana zarówno przez jurorów, jak i publiczność. W 2023 roku została laureatką Nagrody Wawrzyn – Literackiej Nagrody Warmii i Mazur. Otrzymała zarówno Grand Prix, jak i wyróżnienie publiczności. Współpracowała z wieloma instytucjami w Polsce i Europie, zdobywając stypendia i nagrody, m.in. w ramach programów DRAMATOPISANIE, Stiftung Genshagen czy Landis & Gyr Stiftung.
W przedstawieniu gościnnie występuje Bractwo Rycerskie Warmińska Dzika Kompania.
„ NIE WIEM KIM SĄ „ONI”. NIE POTRAFIMY NAWET SIĘ DOMYŚLIĆ. MOGĄ BYĆ NASZYMI SĄSIADAMI. MOGĄ BYĆ DAWNYMI ZNAJOMYMI, KTÓRYCH KIEDYŚ NIECHCĄCY SKRZYWDZILIŚMY, BYŁYMI DZIEWCZYNAMI, CHŁOPAKAMI, MĘŻAMI, RODZINĄ ..."
Fragmenty powieści „Instytut” Jakuba Żulczyka/ (c) Jakub Żulczyk/Syndykat Autorów
– Agencja Literacka i Scenariuszowa oraz wydawnictwo Świat Książki, Warszawa 2016
Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie
Premiera
13 września 2025 r.
Scena
xxx
.
TEATR IM. J. KOCHANOWSKIEGO W OPOLU / 50. OKT
Pokaz
13 czerwca 2026 r.
czas
165 minut (z przerwą)
Wiek widzów
Uwaga! W spektaklu wykorzystywana jest głośna muzyka oraz intensywne obrazy wizualne.
Spektakl dla widzów od 16 roku życia.
Kiedy gramy?
13.06 / sobota
18.00
„(…) potrafi rozśmieszyć, a nieraz też skłonić do refleksji. Działa jak dobrze skrojone kino gatunkowe, z rozwiązaniami z którymi teatr, moim zdaniem, mógłby częściej eksperymentować”.
Henryk Mazurkiewicz, teatralny.pl
„(…) potrafi rozśmieszyć, a nieraz też skłonić do refleksji. Działa jak dobrze skrojone kino gatunkowe, z rozwiązaniami z którymi teatr, moim zdaniem, mógłby częściej eksperymentować”.
Henryk Mazurkiewicz, teatralny.pl
„(…) potrafi rozśmieszyć, a nieraz też skłonić do refleksji. Działa jak dobrze skrojone kino gatunkowe, z rozwiązaniami z którymi teatr, moim zdaniem, mógłby częściej eksperymentować”.
Henryk Mazurkiewicz, teatralny.pl
RECENZJE
„Krzyżacy” Jana Klaty, spektakl zrealizowany w Olsztynie na jubileusz teatru, ekscytuje: śmieszy i wzrusza, nie pozostawia widza obojętnym. To poważny atut, zwłaszcza że mamy do czynienia z ucukrowaną lekturą, która tym razem wcale na szkolną piłę nie wygląda.”
Tomasz Miłkowski, AICT Polska
„To dobry spektakl, którym olsztyński teatr może się słusznie chwalić. Solidny, porządnie zrobiony i przemyślany, dostarczający rozrywki i dający miejscami do myślenia. Klata po raz kolejny odczytuje krążące aktualnie w obiegu nastroje i wytyka polskie bolączki. Można oczywiście utyskiwać, że konstatacja, iż Polacy najpierw na hurra lecą z mieczem na wroga, a potem i tak nie myślą, to nic nowego. Sztuka nie powinna jednak być publicystyką i Klata o tym pamięta.”
Eryk Maciejowski, dziennikteatralny.com
„Ci, którzy twórczość Jana Klaty znają dłużej, nie będą „Krzyżakami” zaskoczeni. Także łączeniem groteski z uznaniem kluczowej w gruncie rzeczy roli martyrologicznych wzorców i narracji oraz militarystycznej perspektywy w polskim myśleniu o historii.”
Witold Mrozek, Gazeta Wyborcza
Festiwale i nagrody
- Nagroda za reżyserię dla Yulii Maslak podczas XXI Festiwalu Dramaturgii Współczesnej RZECZYWISTOŚĆ PRZEDSTAWIONA.
- Spektakl zajął 2. miejsce w głosowaniu publiczności podczas XXI Festiwalu Dramaturgii Współczesnej RZECZYWISTOŚĆ PRZEDSTAWIONA.
- Pokaz w ramach XXI Festiwalu Dramaturgii Współczesnej „Rzeczywistość przedstawiona” Zabrze 2022
Obsada
Maciej Cymorek – Zbyszko z Bogdańca
Marian Czarkowski – Zygfryd, Sędzia, Kasztelan Topór
Agnieszka Giza-Gradowska – Danusia
Grzegorz Gromek – Jędrek z Kropiwnicy, Danveld, Herold II, Krzon z Kozichgłów
Radosław Hebal – Sanderus, Paszko Złodziej z Biskupic, Ulrich von Jungingen, Konrad von Jungingen, Hugo de Berg
Marcin Kiszluk – Książę Janusz, Mikołaj z Długolasu, Zyndram z Maszkowic
Aleksandra Kolan – Księżna Anna Danuta, Służka zakonna, Krzyżak
Maciej Mydlak – Maćko z Bogdańca
Paweł Parczewski – Kuno Lichtenstein, de Fourcy, Knecht I
Krzysztof Plewako-Szczerbiński – Władysław Jagiełło, ks. Wyszoniek
Wojciech Rydzio – Zawisza Czarny, Fulko de Lorche
Małgorzata Rydzyńska – Jagienka, Pachołek, Knecht II
Mikołaj Trynda – Rotgier, Bartosz z Wodzinka
Marcin Tyrlik – Powała z Taczewa, Zych ze Zgorzelic, Diederich, Farurej z Grabowa
Zuzanna Wicka – Jadwiga Andegaweńska / Brygida Szwedzka
Twórcy
Projekcje wideo: Natan Berkowicz
Adaptacja, dramaturgia: Jan Klata, Ishbel Szatrawska
Konsultacje wokalne: Rafał Gajewski
Reżyseria, opracowanie muzyczne: Jan Klata
Asystent scenografa: Michael Siwicki
Scenografia, kostiumy, reżyseria świateł: Mirek Kaczmarek
Inspicjentka, asystentka reżysera: Agata Żuczkowska
Choreografia: Maćko Prusak
Spektakl powstał w koprodukcji z Teatrem Miejskim w Gliwicach oraz Teatrem Małym w Tychach.
Mecenasem spektaklu jest Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia.



